Arslantepe'nin 'UNESCO' emekçileri!
'Malatya tarihi derinliği ve stratejik coğrafyası ile tarih boyunca önemli bir merkez olagelmiştir. Birçok kültür mirasına sahip ilimizde Arslantepe Höyüğü oldukça önemli bir yer olarak öne çıkmaktadır. Geçtiğimiz günlerde UNESCO dünya mirası listesine dahil edilmesiyle de bu önemi tüm dünya tarafından tescil edilmiş oldu'
02 Ağustos 2021 - 00:59 - Güncelleme: 02 Ağustos 2021 - 02:22
HASAN ERYILMAZ/ Malatya tarihi derinliği ve stratejik coğrafyası ile tarih boyunca önemli bir merkez olagelmiştir. Birçok kültür mirasına sahip ilimizde Arslantepe Höyüğü oldukça önemli bir yer olarak öne çıkmaktadır. Geçtiğimiz günlerde UNESCO dünya mirası listesine dahil edilmesiyle de bu önemi tüm dünya tarafından tescil edilmiş oldu.
Herkesin merak ettiği konu bu aşamaya nasıl gelinde tarihe not düşme sorumluluğu ile ele aldığım bu yazıda sizlere Arslantepe’nin UNESCO serüvenini anlatmaya çalışacağım.
Evvela 1800’lü yılların sonu itibari ile yabancı arkeologlar tarafından epeyce tahrip edildiğini belirtmek gerekir. Ama 1930'lara geldiğinde Fransızlar buranın kazısına talip olurlar ve Türkiye Cumhuriyeti adına Fransız arkeologlar ilk bilimsel kazılara başlamışlardır. İkinci dünya savaşının başlamasıyla bu kazılar akamete uğramış ve 1961 yılında İtalyan La Sapienz Üniversitesi ile kazılar yeniden başlamıştır. 1961' den beri devam eden bu kazılarda bilimsel açıdan son derece kıymetli verilere ulaşılmıştır. Bu süreçte en kıymetli pay tam 60 yıldır Arslantepe Höyüğünü derviş sabrı ile kazan ve bilimsel çalışmalar yapan İtalyan kazı ekibinindir.
Ancak 2010 yılına kadar yerel ilgi ve yatırımdan uzak olan bu önemli alan ilk defa 2010 yılında dönemin Valisi Ulvi Saran ve kendisinin kurduğu bir kurum olan Koruma Uygulama Denetim bürosu (KUDEB) tarafından ilk kez projelendirilmiştir. KUDEB’in başkanı Sanat tarihçisi Levent İskenderoğlu'nun koordinasyonunda ve Ulvi Saran'ın iradesi ve talimatıyla çatı projesi tamamlanarak çevre düzenlemesi yapılmış paslı tel örgülerden kurtarılarak yüzlerce metre istinat duvarı inşa edilmiş yürüyüş yolları yapılmış bilgilendirme levhaları konulmuştur. Bunlarla da yetinilmeyip Anadolu medeniyetleri müzesinde bulunan ve anıtsal nitelik taşıyan Arslantepe heykel ve kabartmalarının kopyaları yapılarak girişi ve ziyaret güzergahı olan bir ören yerine dönüştürülmüştür. Tabi ki KUDEB tarafından yaptırılan heykellerin Malatyalı heykeltraş Cengiz Göğebakan tarafından yapıldığınıda ifade etmek gerekir. Ayrıca o dönem çok çirkin bir görüntüye sahip eski elektrik iletim hatları yine KUDEB eliyle projelendirilerek yer altına alınmıştır. Ayrıca Arslantepe sokak iyileştirme çalışmasını da aynı dönemde bu ekip gerçekleştirmiştir. Tanıtım çalışmalarına da girişen Ulvi Saran ve ekibi tüm bu çalışmalar için Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan alınan bütçeleri ve valinin talimatı ile dönemin özel idare bütçelerini kullanmışlar ve fiziki olarak Arslantepe'nin UNESCO yolculuğuna en ciddi katkıyı sağlamışlardır.
Tabi şimdilerde Büyükşehir Belediye Başkanı dönemin Battalgazi belediye başkanı Selahattin Gürkan bu sürecin yine önemli aktörlerinden biri ki 2004 yılında ileri bir vizyon ile İtalyan ekibin başında ki Marcella Frangipane ve ekip üyelerine belediye meclisi kararı ile fahri hemşerilik vererek kazı ekibinin hem ülkemizle hem ilimizle bağını güçlendiren bir adım atmıştır. Akabinde 2014 yılında Malatya'nın büyükşehir olması ile beraber yeni Battalgazi ilçe sınırlarında kalan Arslantepe Selahattin Gürkan'ın doğal sorumluluk alanına girmiş ve kendisi de kendine yakışanı yaparak Kültür ve Turizm Bakanlığı ile bir protokol imzalayarak belediye olarak UNESCO başvuru sorumluluğunu üstlenmiş böylece Arslantepe’nin UNESCO yolculuğu başlamıştır. Aynı yıl UNESCO geçici listesine alınan Arslantepe için bu aşamadan sonra Malatya Valiliği'nin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın uzman personelleri Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü Malatya Arkeoloji Müzesi Büyükşehir Belediyesi Battalgazi Belediyesi üniversiteler STK’lar ile birçok paydaşın kolları sıvadığına şahit oluyoruz. Sivas Bölge Koruma Kurulu ile beraber koruma alanlarının belirlenmesinden tutunda yönetim planlanın koruma stratejilerinin hazırlanmasına kadar her biri aylar hatta yıllar süren çok önemli çalışmalar yürütülmüş onlarca toplantı yapılmış ve birçok farklı tanıtım çabası ortaya konmuştur. Tabii olarak sürecin her aşamasında adı geçen kurumların çok sayıda personeli de süreçte görev almıştır.
Ancak her birinin ismini tek tek yazmak bu yazının amacını aşmasına sebebiyet verecektir. Ama biliyoruz ki çok sayıda insanın emeği ve alın teri var bu işte hepsine şehrimiz adına minnettarız. İnönü Üniversitesi'nin de başta Arslantepe Arkeoloji sempozyumu olmak üzere bir dizi proje ile sürece katkı verdiğini dile getirmekte fayda var. Battalgazi Belediyesi'nin de Selahattin Gürkan’dan kalan mirasa sahip çıktıklarını ve süreci devam ettirdiklerini de söylemeliyiz. Ancak başından beri Malatya Milletvekillerinin bilhassa Öznur Çalık'ın hem ödenekler konusunda hem bakanlıklar nezdinde gerçekleştirilen kulis çalışmaları konusunda olağan üstü bir gayreti olduğunun altını çizmek gerekir.Ülkemizin Uluslararası güvenirliliğinin arttığı bu dönemde tabi ki işin asıl sahipleri Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Dış işleri Bakanlığı’dır.Tabi ki Malatya eski Valisi Ulvi Saran’ın katkısını göz ardı etmemek lazım.
Son süreçte yerelde Malatya Milletvekili Öznur Çalık'ın, Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan’ın Malatya Valisi Aydın Baruş’un ve İl Kültür ve Turizm Müdürü Çetin Şişman’ın merkez de ise Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın, Dış İşleri Bakanlığı'nın ve tabi ki Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın ciddi bir işbirliği ile şehrimizin son yıllardaki en büyük kazanımına son imzayı attıklarını gönül rahatlığı ile söylemekte fayda görüyoruz.
Anlaşılacağı üzere birçok Malatyalı siyasinin ve bürokratın emeği alın teri bilgi birikimi var bu süreçte. Son söz olarak şunu söylemek gerekir; Malatya artık bir dünya mirasının ev sahibi şehrimizin dünya şehirleri içinde artık doğal bir yeri var ve bundan sonra tüm paydaş ve sorumluların yerine getirmeleri gereken ev ödevleri var. Emeği geçenlere şehir adına minnet duygularımızı arz ediyor ve artık geleceğe bakalım diyoruz.
Herkesin merak ettiği konu bu aşamaya nasıl gelinde tarihe not düşme sorumluluğu ile ele aldığım bu yazıda sizlere Arslantepe’nin UNESCO serüvenini anlatmaya çalışacağım.
Evvela 1800’lü yılların sonu itibari ile yabancı arkeologlar tarafından epeyce tahrip edildiğini belirtmek gerekir. Ama 1930'lara geldiğinde Fransızlar buranın kazısına talip olurlar ve Türkiye Cumhuriyeti adına Fransız arkeologlar ilk bilimsel kazılara başlamışlardır. İkinci dünya savaşının başlamasıyla bu kazılar akamete uğramış ve 1961 yılında İtalyan La Sapienz Üniversitesi ile kazılar yeniden başlamıştır. 1961' den beri devam eden bu kazılarda bilimsel açıdan son derece kıymetli verilere ulaşılmıştır. Bu süreçte en kıymetli pay tam 60 yıldır Arslantepe Höyüğünü derviş sabrı ile kazan ve bilimsel çalışmalar yapan İtalyan kazı ekibinindir.
Ancak 2010 yılına kadar yerel ilgi ve yatırımdan uzak olan bu önemli alan ilk defa 2010 yılında dönemin Valisi Ulvi Saran ve kendisinin kurduğu bir kurum olan Koruma Uygulama Denetim bürosu (KUDEB) tarafından ilk kez projelendirilmiştir. KUDEB’in başkanı Sanat tarihçisi Levent İskenderoğlu'nun koordinasyonunda ve Ulvi Saran'ın iradesi ve talimatıyla çatı projesi tamamlanarak çevre düzenlemesi yapılmış paslı tel örgülerden kurtarılarak yüzlerce metre istinat duvarı inşa edilmiş yürüyüş yolları yapılmış bilgilendirme levhaları konulmuştur. Bunlarla da yetinilmeyip Anadolu medeniyetleri müzesinde bulunan ve anıtsal nitelik taşıyan Arslantepe heykel ve kabartmalarının kopyaları yapılarak girişi ve ziyaret güzergahı olan bir ören yerine dönüştürülmüştür. Tabi ki KUDEB tarafından yaptırılan heykellerin Malatyalı heykeltraş Cengiz Göğebakan tarafından yapıldığınıda ifade etmek gerekir. Ayrıca o dönem çok çirkin bir görüntüye sahip eski elektrik iletim hatları yine KUDEB eliyle projelendirilerek yer altına alınmıştır. Ayrıca Arslantepe sokak iyileştirme çalışmasını da aynı dönemde bu ekip gerçekleştirmiştir. Tanıtım çalışmalarına da girişen Ulvi Saran ve ekibi tüm bu çalışmalar için Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan alınan bütçeleri ve valinin talimatı ile dönemin özel idare bütçelerini kullanmışlar ve fiziki olarak Arslantepe'nin UNESCO yolculuğuna en ciddi katkıyı sağlamışlardır.
Tabi şimdilerde Büyükşehir Belediye Başkanı dönemin Battalgazi belediye başkanı Selahattin Gürkan bu sürecin yine önemli aktörlerinden biri ki 2004 yılında ileri bir vizyon ile İtalyan ekibin başında ki Marcella Frangipane ve ekip üyelerine belediye meclisi kararı ile fahri hemşerilik vererek kazı ekibinin hem ülkemizle hem ilimizle bağını güçlendiren bir adım atmıştır. Akabinde 2014 yılında Malatya'nın büyükşehir olması ile beraber yeni Battalgazi ilçe sınırlarında kalan Arslantepe Selahattin Gürkan'ın doğal sorumluluk alanına girmiş ve kendisi de kendine yakışanı yaparak Kültür ve Turizm Bakanlığı ile bir protokol imzalayarak belediye olarak UNESCO başvuru sorumluluğunu üstlenmiş böylece Arslantepe’nin UNESCO yolculuğu başlamıştır. Aynı yıl UNESCO geçici listesine alınan Arslantepe için bu aşamadan sonra Malatya Valiliği'nin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın uzman personelleri Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü Malatya Arkeoloji Müzesi Büyükşehir Belediyesi Battalgazi Belediyesi üniversiteler STK’lar ile birçok paydaşın kolları sıvadığına şahit oluyoruz. Sivas Bölge Koruma Kurulu ile beraber koruma alanlarının belirlenmesinden tutunda yönetim planlanın koruma stratejilerinin hazırlanmasına kadar her biri aylar hatta yıllar süren çok önemli çalışmalar yürütülmüş onlarca toplantı yapılmış ve birçok farklı tanıtım çabası ortaya konmuştur. Tabii olarak sürecin her aşamasında adı geçen kurumların çok sayıda personeli de süreçte görev almıştır.
Ancak her birinin ismini tek tek yazmak bu yazının amacını aşmasına sebebiyet verecektir. Ama biliyoruz ki çok sayıda insanın emeği ve alın teri var bu işte hepsine şehrimiz adına minnettarız. İnönü Üniversitesi'nin de başta Arslantepe Arkeoloji sempozyumu olmak üzere bir dizi proje ile sürece katkı verdiğini dile getirmekte fayda var. Battalgazi Belediyesi'nin de Selahattin Gürkan’dan kalan mirasa sahip çıktıklarını ve süreci devam ettirdiklerini de söylemeliyiz. Ancak başından beri Malatya Milletvekillerinin bilhassa Öznur Çalık'ın hem ödenekler konusunda hem bakanlıklar nezdinde gerçekleştirilen kulis çalışmaları konusunda olağan üstü bir gayreti olduğunun altını çizmek gerekir.Ülkemizin Uluslararası güvenirliliğinin arttığı bu dönemde tabi ki işin asıl sahipleri Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Dış işleri Bakanlığı’dır.Tabi ki Malatya eski Valisi Ulvi Saran’ın katkısını göz ardı etmemek lazım.
Son süreçte yerelde Malatya Milletvekili Öznur Çalık'ın, Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan’ın Malatya Valisi Aydın Baruş’un ve İl Kültür ve Turizm Müdürü Çetin Şişman’ın merkez de ise Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın, Dış İşleri Bakanlığı'nın ve tabi ki Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın ciddi bir işbirliği ile şehrimizin son yıllardaki en büyük kazanımına son imzayı attıklarını gönül rahatlığı ile söylemekte fayda görüyoruz.
Anlaşılacağı üzere birçok Malatyalı siyasinin ve bürokratın emeği alın teri bilgi birikimi var bu süreçte. Son söz olarak şunu söylemek gerekir; Malatya artık bir dünya mirasının ev sahibi şehrimizin dünya şehirleri içinde artık doğal bir yeri var ve bundan sonra tüm paydaş ve sorumluların yerine getirmeleri gereken ev ödevleri var. Emeği geçenlere şehir adına minnet duygularımızı arz ediyor ve artık geleceğe bakalım diyoruz.
YORUMLAR